"مباني جغرافياي تاريخ اسلام " و "جغرافياي تاريخ جهان اسلام در چهار قرن نخستين"  

تاريخ مقدم است و برتر يا جغرافيا؟ آيا اين دو نسبتي با هم دارند؟ آيا نيازي به يکديگر دارند؟ تا چه حد و ميزان؟ از زماني که امانوئل کانت (Immanuel Kant 1724-1804م) فيلسوف معروف آلماني که خود قريب چهل سال – از 1756 تا 1796 – دروس مختلف جغرافياي طبيعي را تدريس کرده و در اين باره گفته بود جغرافيا با تاريخ همگام است، اما بدان وابسته نيست و درباره تقدم جغرافيا و تاريخ اظهار داشت، جغرافيا پايه ساختاري و بنيان تاريخ است، تا امروز در اين باره زبان و قلم بسيار عرض اندام کرده اند. اما آنچه مسلم شده اين نکته است که تصوير بي نياز اين دو رشته علمي از يکديگر محال است. و به قول کارل ريترCarl Ritter)، 17779-1859م) جغرافي دانان برجسته آلماني و از بنيان گذاران جغرافياي نوين "جغرافيا بدون تاريخ کالبد بدون روح و تاريخ بدون جغرافيا همانند انسان بي وطني است که تلوتلو مي خورد، جغرافيا صحنه تاريخ و تاريخ موضوع نمايش اين صحنه است."
اگرچه به حکم علميت "فلسفه تاريخ" حوادث تاريخي قانون مندند، اما بي شک اين حوادث فارغ از اوصاف جغرافيايي شکل نمي گيرند. پس نبايد در وابستگي تام و تمام اين دو حوزه معرفت بشري به يکديگر ترديد کرد. اما در اين باور هم بايد شک کرد که ميدان اين دو دانش که همان ساحت دانش "جغرافياي تاريخي" است، وابسته به کدام دو علم است، تاريخ يا جغرافيا؟ به نظر مي آيد در اين مجال منازعه و مجادله مورخ و جغرافي دان شنيدني است. جغرافياي تاريخي با هر تعريف و توصيفي که پذيرفته شود، نمي توان مانند هارتشوون (R. Hartshorne) آن را علمي مستقل در مرز تاريخ و جغرافيا دانست. برآيند همه تعاريف علمي پذيرفته شده جغرافياي تاريخي "مطالعه روابط آدمي با محيط خود در گذشته "يا به بيان ديگر "تأثير محيط در پديده هاي تاريخي" است. اين حوزه علمي چه برگرفته از تاريخ باشد يا برآمده از جغرافيا، معرفتي است ضروري براي همه تاريخ پژوهان و مورخان. پس از شکل گيري مکتب آنالز در فرانسه پيوند تاريخ و جغرافيا در حوزه مطالعات علوم انساني بيش از پيش تأکيد شده و علاوه بر بنيان گذاران همان مکتب مثل "فرنان برودل"، "لوسين فور" و "مارک بلوخ"، کساني مانند "ژان سواژه"، دومينک سورديل"، "آندره ميکل" و نيز دو دانشمند ديگر اين حوزه يعني "ژاويه پلانهول" و "موريس لمبارد" در توسعه و تحول آن سهم مهمي دارند.

بررسي تطبيقي نگرش و رفتار نخبگان و عالمان ديني مشرق و مغرب اسلامي نسبت به جنگ‌هاي صليبي (بررسي موردي: غزالي، سلّمي، ابن عساکر در شرق، ابوبکر ابن العربي و محيي‌الدين عربي در غرب)  

بررسي و مطالعه انديشه سياسي عالمان و نخبگان مسلمان در روزگار جنگ صليبي نشان مي دهد كه بخشي از اين نخبگان نسبت به پديده مهم و فراگير حمله صليبي منفعل بوده و به رغم جايگاه اجتماعي و ديني خود ضرورت وحدت ملي اسلامي را در رويارويي با اشغالگران صليبي ناديده گرفته و بيشتر به مسايل داخلي و درون ديني جامعه اسلامي پرداخته اند و اگر هم كساني نسبت به اين اشغال و تجاوز عكس العمل نشان داده و اميران و رعايا را ترغيب كرده اند از موضع شريعت، فقه و اخلاق و با طرح بحث "جهاد" موضوع را دنبال كرده اند. نکته ديگر اين که مواضع عالمان و نخبگان حوزه شرق اسلامي با مغرب اسلامي که همان شمال افريقا و اندلس است متفاوت است.
در مغرب اسلامي که تجربه اشغال و مقاومت مسيحيان در برابر مسلمانان را زودتر و بيشتر تجربه کرده‌اند نسبت به جنگ‌هاي صليبي و اشغال شرق مديترانه سرزمين شام موضع فعالي داشته‌اند.

واژگان: جنگ‌هاي صليبي، انديشه سياسي فقيهان، غزالي، سلمي، ابن عساکر، ابوبکر ابن العربي، محيي‌الدين ابن عربي

طرح پژوهشي ملي"تاريخ جامع جنگ‌هاي صليبي"  

اين طرح که با همکاري بيش از بيست نفر از اساتيد و محققان دانشگاهي و پژوهشگران تاريخي غير دانشگاهي به مدت چهار سال، و با شماره ثبت 35/85111 و پشتيباني صندوق حمايت از پژوهشگران کشور (نهاد رياست جمهوري) انجام شد. توليدات آن در آينده نزديک از سوي پژوهشگاه حوزه و دانشگاه (وابسته به وزارت علوم، تحقيقات و فناوري) منتشر و پس از آن در همين پايگاه WWW.Tarikhnevesht.net گزارش هايي از آن اطلاع رساني خواهد شد.
اين طرح متشکل از
الف: ترجمه و منابع کلاسيک و دست اول مورخان و جهانگردان مسيحي در فاصله قرن 11 تا 14 ميلادي و دو متن اختصاصي اسلامي
ب- پژوهش و تحليلي جامع از جنگ‌هاي صليبي
ج- اطلس تاريخي جنگ‌ها
د- گاهشمار يا تقويم تاريخ جنگ صليبي
ه‍- بانک اطلاعات کتابشناسي جنگ صليبي
و- دانشنامه عمومي جنگ‌هاي صليبي
مي‌باشد.
هدف از اين طرح آشنايي دانشجويان و محققان فارسي زبان يا منابع دست اول جنگ‌هاي صليبي است . ضمن آن که اين مجموعه اطلاعات بکري از جغرافياي تاريخي شرق مديترانه و نيز نگاه مسيحيت قرون وسطي به اسلام دست مي‌دهد.